Yazd?r

Diabetes Mellitusun G?ncel Tedavisi-I Genel ?lkeler, Diyet ve Egzersiz

Miyase BAYRAKTAR


Hacettepe ?niveristesi T?p Fak?ltesi, Endokrinoloji Bilim Dal?, ANKARA

G?R??

Diabetes mellitus s?k kar??la??lan kronik hastal?klardan biridir. Uzun s?rede ciddi komplikasyonlar ortaya ??kabilir. Bu da hem hastal??a ba?l? morbiditenin, hem de mortalitenin artmas?na neden olur. Diabetik hastan?n ba?lang??tan beri iyi bir metabolik kontrole sahip olmas?, komplikasyonlar?n geli?iminin ?nlenmesinde en ?nemli fakt?rd?r. Bunun en iyi kan?tlar?ndan biri DCCT ?al??mas?d?r. Bu ?al??mada 11 y?l takip edilen iyi metabolik kontrolun sa?land??? tip 1 diabetli hastalarda kronik komplikasyonlar?n olu?umunun %40-70 oran?nda azald??? g?sterilmi?tir (1). Tip 1 diabetli hastalarda benzer bir ?al??ma da ?ngiltere?de yap?lm??t?r ve UKPDS ad?yla bu y?l son verileri tebli? edilmi?tir (2). Bu ?al??man?n sonu?lar? da DCCT sonu?lar?n? desteklemektedir. ?u halde gerek tip 1, gerekse tip 2, diabetin tedavisinde primer hedef iyi bir metabolik kontrol?n sa?lanmas?d?r. Bunu sa?lamak i?in hangi y?ntemlerin kullan?laca??na ge?meden ?nce hedef kriterlerin a??k bir ?ekilde ortaya konmas? gerekir.

Diabetik bir hastan?n tedavisinde ama?lanan hedefler ?unlard?r (3):

Kan glukozu:

A?l?k kan glukozu 80-120 mg/dl

Gece ve postprandial kan glukozu 100-140 mg/dl

Hemoglobin A1c <%7 (normal %4-6)

Lipid d?zeyleri:????????

Total kolesterol < 200 mg/dl

LDL kolesterol < 130 mg/dl (bilinen koroner arter hastal?kl?lar i?in < 100 mg/dl)

A?l?k trigliserid < 200 mg/dl

Kan bas?nc???? :

Sistolik < 140 mm Hg

Diastolik < 90 mm Hg

?drar albumin < 30 mg/g?n

Hedef kriterlerin yan?s?ra, ba?lang??ta kar??la??lan bir soru da metabolik kontrolu sa?lanm?? hastan?n nas?l ve hangi s?kl?kta takip edilece?idir. Genel d???nce tip 1 diabetliler ve insulin kullanan hastalar?n y?lda en az 4 kez, di?erlerinin y?lda 2 kez tam hikaye, fizik muayene, tedavi ve bak?m rejimlerinin d?zenlenmesi amac?yla yeniden de?erlendirilmelerinin gerekti?i y?n?ndedir. Her vizitte kan bas?nc?, ayak muayenesi yap?lmal?d?r. HbA1c y?lda en az 4 kez, serum kolesterol, trigliserid, LDL kolesterol ve idrar tetkikleri y?lda bir kez yap?lmal?d?r. G?z dilate edilerek y?lda bir kez g?z dibi muayenesi yap?lmal?d?r.

Diabetin tedavisine hastal?k tan?s? konduktan sonra hemen e?itimle ba?lanmal?d?r. E?itim hastal?k, akut kronik komplikasyonlar, hastal???n bak?m?, diyet, eksersiz, ins?lin e?itimi gibi konular? kapsamal?d?r. B?t?n bunlar? hekimden beklemek m?mk?n de?ildir. Bir ?ok ?lkede g?n?m?zde sadece e?itimi y?klenmi? ki?iler vard?r. Bu ki?iler hasta e?itimi yan?s?ra k???k b?lgelerde e?itim verecek ki?ilerin e?itiminden de sorumludurlar. En iyi istatistiksel verilere sahip olan Amerika Birle?ik Devletleri?nde e?itim alm?? hasta say?s? sadece %35'dir (3). Diabet e?itimi alan hastalarda tedavi sonucunun daha ba?ar?l? oldu?u g?r?lmektedir. ?lkemizde bu konu tam olarak oturmam??t?r. Bir ?ok klinikte ?zel e?itimciler yerine ?zel bir grup e?itimden sorumlu bulunmaktad?r ki bu gruba e?itim hem?iresi, fizyoterapist, diyetisyen, hekim, di? hekimi girmektedir. Maalesef ?lkemizde diabetik ayak bak?m?n? ?stlenecek bir pediatrist grubu yoktur. Halbuki diabetik ayak iyi bak?mla ?nlenebilecek diabetin tek komplikasyonudur. Diabetin e?itimi bir kez verilerek ge?i?tirilemez. Diabet ?m?r boyu s?ren bir hastal?k oldu?una g?re e?itiminin de devaml? olmas? gerekir. ?yi e?itilmemi? hasta ve ?evresiyle bundan sonra bahsedilecek diabetin s?k kullan?lan tedavi y?ntemlerinde ba?ar? ?ans? son derece d???kt?r. Tedavide ba?ar?s?z kal?nan her hastada mutlaka geriye d?n?p e?itimde eksik kalan problemleri detayl? bir ?ekilde irdelememiz gerekir. Daha sonraki a?amada diabetes mellituslu hastan?n tedavisinde uygulanacak tedavi ?ekillerini a?a??daki gibi gruplamak m?mk?nd?r:

1. Diyet ve eksersiz tedavisi

2. Oral hipoglisemikler

3. ?ns?lin tedavisi

4. Di?erleri

D?ABETES MELL?TUSDA D?YET TEDAV?S?

Y?llard?r diabetin tedavisi denince ilk akla gelen diyet olmu?tur. Fakat ba?ar?lma ?ans? en az olan tedavi de gene diyettir. Diyet tedavisi uygulanmas?n?n zorlu?u ve ge?mi?teki s?k? kurallar ba?ar?s?zl???n ?nemli nedenleridir. Bir hastaya diabet te?hisi kondu?unda hasta art?k hi? ?eker yememesi gerekti?ini, sadece ?eker ve ?ekerli g?dalar yememekle iyi bir diyet yapt??? inanc?na sahiptir. Bu inanc?n yanl?? oldu?unun, uygun diyetin ?zelliklerinin hastaya kabul ettirilmesi ise zordur ve zamana gereksinim vard?r.

Diyet tedavisi hem tip 1, hem de tip 2 diabetiklerde diabet tedavisinin ba?ar?s? i?in esas komponenttir. Her iki grup hastada da diyetin amac? uygun kan glukozu seviyesinin sa?lanmas?, idame ettirilmesi, varsa dislipidemilerin d?zenlenmesi zay?f veya obez hastan?n olmas? gereken ideal a??rl???na getirilerek zay?fl?k veya ?i?manl???n metabolizma ?zerindeki negatif etkilerinin ortadan kald?r?lmas?d?r.

Tip 1 diabetli ki?iler genelde zay?ft?rlar. Bu hastalarda diyet tedavisinin primer amac? kan glukozunun kontrolunu sa?lamakt?r. Diyet tedavisi bireysel olmal?d?r. Her ki?inin hastal?k ?ncesi t?ketti?i g?dalara benzer yiyecekler diyette yer almal?d?r. Hi? bir zaman hastaya al???k olmad??? g?dalar? yemesi ???tlenmemelidir. Hastaya neyi ne zaman yemesinin daha uygun olaca?? ??retilmelidir. Diyet tedavisi hastaya uygulanan t?bbi tedaviye ba?l? olarak baz? de?i?iklikler g?sterebilmelidir. Diabetteki eski s?k? kal?pla?m?? diyet tedavisinin yerini bug?n biraz daha esnek ve ki?iye ?zel diyetler almaktad?r. Tip 1 diabetli hasta konvansiyonel insulin tedavisi, yani g?nde 2 kez insulin al?yorsa g?da alma zaman? ve al?nan g?da miktar?n?n g?nler i?inde de?i?memesi sabit olmas? gerekir. Buna kar??l?k ?oklu insulin enjeksiyonlar? yapan hastalar yemek zamanlar?n? ve miktarlar?n? se?mede biraz daha ba??ms?zd?rlar. Alacaklar? ???n miktar?na g?re yapt?klar? insulin dozunu de?i?tirebilirler veya eksersiz ?ncesi ek g?dalar alabilirler.

Tip 2 diabetli hastalarda diyet tedavisinin metabolik kontrole ek olarak di?er ?nemli bir hedefi, ideal a??rl???n sa?lanmas? ve idamesidir. Tip 2 diabetli hastalar?n b?y?k ?o?unlu?u obezdir. Hastalar? zay?flatmak da san?ld??? kadar kolay de?ildir. Hastada hedeflenen a??rl?k ?nceden saptanmal? ve kendisine s?ylenmelidir. Ara?t?rma sonu?lar?nda 4.5-9 kg'l?k bir kayb?n kan glukoz, lipidemi ve hipertansiyon kontrolu sa?lamak i?in yeterli olabilece?i g?sterilmi?tir (4). Hastalar?n diyet ve eksersizle elde ettikleri de?i?ikliklerin kesin sonucunu 3 aydan ?nce tart??mak do?ru de?ildir.

Gerek tip 1, gerekse tip 2 diabetik hastalarda g?nl?k diyetin hesaplanmas?, kapsam?, ana ve ara ???n zamanlar?n?n d?zenlenmesi ?ok az farkl?l?k g?sterdi?inden bunlar?n ortak de?erlendirilmesinde ?nemli bir sak?nca yoktur.

G?nl?k T?ketilecek Kalori Miktar? Ne Olmal?d?r?

Enerji gereksiniminin hesaplanmas? diyeti d?zenlemede ilk basamakt?r. Ki?inin ya??, cinsiyeti, boy ve fizik aktivite d?zeyi bilindi?inde enerji gereksinimini kabaca hesaplamak m?mk?n olabilir. K?t? kontrollu diabetiklerde enerji sarf? fazlad?r ve gliseminin d?zelmesiyle normale d?ner. Tip 1 diabetli hastalar genellikle ideal a??rl?klar?na daha yak?nken, tip 2 diabetliler ?i?mand?rlar. Bunlar?n total enerji al?mlar?n?, kilo vermelerini sa?lamak i?in g?nde yakla??k 500 kcal azaltmak gerekir. E?er diabetik hasta zay?fsa bu kez de hastan?n kilo almas?n? sa?lanmak amac?yla al?nan kalori miktar? art?r?lmal?d?r. Diabetik bir hastan?n ideal a??rl???nda olmas? hedeflenir. Ger?ekte diabetiklerle diabeti olmayan insanlar?n aktivitelerine g?re gerekli olan kalori miktar?nda ?nemli bir farkl?l?k yoktur. ?u halde genelde tip 2 diabetliler hesaplanandan daha d???k, tip 1?liler ise daha y?ksek kaloriye gereksinim duyarlar. G?nl?k t?ketilen kalori hesaplamalar?nda ideal a??rl???n yan? s?ra aktivite de ?nemlidir. Aktivitesi d???k bir ya?am s?ren ki?i ile a??r aktivitesi olan?n ayn? ya?, cinsiyet, boy ve kiloda da olsalar g?nl?k kalori gereksinimleri farkl?d?r.

?deal a??rl?k hesaplamalar?nda de?i?ik cetveller, form?ller kullan?labilir. Son y?llarda obezite kriteri olarak kullan?lan V?cut Kitle ?ndeksi (VK?, a??rl???n boyun karesine oran?) diabetik ki?ilerin de zay?f veya fazla kilolu olup olmad?klar?n? g?stermede uygun bir kriterdir. Fakat kalori gereksiniminde o ki?inin olmas? gereken ideal a??rl???n bilinmesi gereklidir. Bunu hesaplaman?n basit bir yolu ??yledir: Yeti?kin kad?n i?in boyun ilk 150 cm i?in 45 kg ve her ek 5 cm i?in 4.5 kg eklenir. Erkekte boyun ilk 150 cm i?in 47.5 kg ve sonraki her 5 cm i?in 5.0-5.5 kg eklenerek ideal a??rl?k hesaplan?r.

Bazal kalori gereksinimi ideal a??rl???n her kg?? i?in 20 kalori olarak hesaplan?r. Hastan?n akitivite durumuna g?re bu bazal kalori gereksiniminde d?zenlemeler yap?l?r. Sedanter ya?ayanlarda hesaplanan bazal kalorinin %10?u, orta derecede aktif olanlarda %20-30?u, a??r aktivitesi olanlarda %40-50?si bazal kaloriye ilave edilir. Veya sedanter ya??yanlarda ideal a??rl???n kg??na 20-25 kalori, orta aktivitesi olanlarda 30-35 kalori ve a??r aktivitesi olanlarda 40 kalori yada ?st? ?eklinde g?nl?k kalori gereksinimi hesaplan?r.

Zay?f ki?ilerde, hamilelikte ve laktasyon periyodunda hesaplanan kalorinin g?nl?k gereksinimden daha fazlas?, obezlerde ise 200-500 kalori daha a?a??s? ?nerilmelidir.

Diabetik Diyetin Kapsam? Ne Olmal?d?r?

Diabetik hasta diyete ba?larken genelde ?nerilen belli miktarda karbohidrat, protein ve ya? t?ketilmesidir. Hastalar aras?nda hastal??a ve komplikasyonlara ba?l? olarak bu kapsamda k???k de?i?iklikler yap?labilir. Tip 1 diabetli hastalar genelde zay?f olduklar?ndan, gen? ve daha aktif olduklar?ndan daha y?ksek kalorili diyetlere gereksinimleri olabilir. Ama diyetin besin oranlar?nda ?nemli bir farkl?l?k gerektirmezler. Diabetik bir diyetteki besinlerin olmas? gereken miktarlar? Tablo 1?de ?zetlenmi?tir (4-6).

Tip 2 diabetli hastalar ?i?man olduklar?ndan ve daha fazla oranda dislipidemiye sahip olduklar?ndan diyetlerinde baz? ek d?zenlemeler yapmak gerekir. Bu nedenle s?k kullan?lan 3 tip diyet ?rne?i: kilo d?zenlemesi sa?layan diyet (d???k kalorili diyet), y?ksek karbohidratl? diyet, modifiye ya?l? diyet (%36 ya?, %45 karbohidrat)?tir. Fleksibilite sa?lama ve metabolik kontrol sa?lamada hedefler bireyseldir (7). G?da plan?n? yaparken mutlaka k?lt?rel, etnik ve finansal farkl?l?klar g?z ?n?ne al?nmal?d?r.

Ana ve ara ???nlerin zamanlanmas?

G?da gereksinimi kadar yemenin ?ekli de ?zellikle insulin kullanan diabetikler i?in ?nemlidir. Bu nedenle ???nlerin d?zenlenmesi gerekir. Diabetik hastalarda hem hipoglisemi riskini en aza indirmek, hem de bir defada al?nan g?dan?n yapaca?? postprandial hiperglisemiden hastay? korumak i?in s?k ve az yemek yeme prensibi ortaya at?lm??t?r. Halen klasikle?mi? olan 3 ana, 3 ara ???n ?eklinde yeme?in d?zenlenmesidir. ?zellikle s?k hipoglisemiye giren tip 1 diabetli hastalarda sabah ve ??le aras?ndaki ara ???n say?s? 2 veya 3'e ??kabilir. Hastan?n 2-3 saat aral?klarla ara ???n almas? daha iyi metabolik kotrol sa?layabilir. ???nleri d?zenlerken dikkat edilecek bir husus da ak?am yeme?inden sonra al?nan gece ???n?n?n kompleks karbohidratlar kapsamas?na dikkat etmektir. B?ylece kompleks karbohidratlar?n yava? emilimi ile olabilecek nokturnal hipoglisemi ?nlenmi? olur.

Diyetin karbohidrat i?eri?i

Al???lm?? ?neri ?ekerden ka??nmakt?r. ?ekerler sindirim s?resince ni?astadan daha kolay olarak glukoza par?alan?r, h?zla emilirler ve dolay?s?yla kan seviyelerinde ani art??lara neden olabilirler. Bu konuda kesin bilimsel bir veri yoktur. G?dalar?n ?zellikle farkl? karbohidratlar?n kan glukozunda yapabilecekleri y?kseklikleri objektif bir ?ekilde de?erlendirebilmek i?in, her bir g?dan?n glisemik indeksi (GI) hesaplanm??t?r. Bu ama?la, test edilen g?dan?n 50 gr?a ve referans g?dan?n 50 gr?l?k karbohidrat kapsam?na 3 saatlik kan glukoz cevap e?risinin alt?ndaki alanlar?n kar??la?t?r?lmas? yap?l?r. Referans g?da olarak genelde glukoz veya beyaz ekmek kullan?l?r (Tablo 2).

Glukoz ve fruktoza metabolize olan sukroza kar??, ni?asta h?zl? bir ?ekilde %100 glukoza par?alan?r. Emiliminin daha yava? olmas? ve karaci?erde glukojen olarak depolanmas?ndan dolay?, fruktoz daha d???k glisemik indekse sahiptir. Klinik ?al??malar yenen karbohidrat?n cinsinin yan?s?ra, di?er besin ??eleri ile birlikte olmas?, haz?rlanma ?ekli ve al?nan miktar?n kan glukoz d?zeylerini etkiledi?ini vurgulamaktad?r. Glisemik indeksi ?ok farkl? olan g?dalara ya? ve protein kapsayan g?dalar eklendi?inde glisemik indeksteki farkl?l?klar azalmaktad?r. Bunun ?nemli bir nedeni ya? ve proteinin mide bo?almas?n? yava?latmas? ve emilimin gecikmesidir.

Diyet planlamas?nda bir a?ama olarak g?dalar?n glisemik indekslerini g?steren tablolar haz?rlanm??t?r. Prensip olarak bu olduk?a ?ekicidir. Fakat kullan?l?m kolayl??? fazla de?ildir. Bununla beraber, ?rne?in yulaf gibi d???k glisemik indeksli g?dalar kan glukoz ve lipidlerinde daha uzun s?reli d?zelme sa?larlar. Buna kar??l?k pi?irme ?ekli ve g?da ile ili?kili olarak patatesin glisemik indeksi ?ok farkl? olabilir. Dolay?s?yla glisemik indeksi kullanarak diyet program? yapmak g??t?r.

Diyet ?ekerleri

Son y?llarda diabetik diyetteki basit ?ekerler hakk?ndaki ?nerilerin kar???k, dogmatik ve gereksiz olarak emosyonel oldu?u farkedilmi?tir. Sukroz kapsayan basit ?ekerler do?al olarak s?tte ve meyvelerde bulunur. Diabeti olmayan ki?ilerin dengeli diyetlerinin ?nemli bir k?sm?n? i?gal ederler. Basit ?ekerlerin ?ok fazla al?n?mlar? ani hiperglisemik ataklara neden olabilir. Ayr?ca y?ksek ?ekerli g?dalar di? ve periodental problemlerin s?k oldu?u diabetiklerde bu problemlerin ?ok daha fazla artmas?na neden olurlar. Bu nedenle basit ?ekerlerin a??r? kullan?lmas?ndan ka??n?lmal?d?r. Fakat kesinlikle kullan?lamaz diye de kesin bir yarg? yoktur.

Sukroz

Sukroz %50 fruktoz kapsar. ?nce barsa??n f?r?al? y?zeyinde disakkaridazlar taraf?ndan hidrolize olur. Glukozdan daha az h?zl? olarak emilir. Sukroz r?latif olarak d???k glisemik indekse sahiptir (glukozun %60'?, ekme?in %80'i kadar). Bu nedenle diabetik hastalarda sukrozdan mutlaka ka??nmak gerekir c?mlesi do?ru de?ildir.

Fruktoz

Fruktoz, do?al olarak meyve ve sebzelerde bulunan ?ekerden olu?ur. Tad? sukrozunkinden hafif olarak daha fazlad?r. Diabetikler tek ba??na veya yeme?in bir par?as? olarak fruktoz ald?klar?nda kan glukozundaki y?kselmeler di?er karbohidratlar?n denk miktarlar?n?n yapaca?? y?kselmelerden daha azd?r. Fazla miktarlarda al?n?rsa (70-80 gr) kan lipidlerini, ?zellikle trigliserid d?zeylerini y?kseltir. G?nde 25 gr?l?k fruktoz tadland?r?c?lara ek olarak, tatl?larda veya ara ???nlerinde al?nabilir (6). Tadland?r?c? olarak kullan?lan 25 gr fruktoz ayn? kaloriye sahip olan 25 gr sukrozla de?i?tirilebilir. Ger?ekte diabette basit ?ekerlerin kulan?lmamas? i?in kat? kurallar yoktur. Y?ksek enerji gereksinimi olanlar daha fazlas?n? bile alabilirler.

Sorbitol, mannitol ?eker alkolleridir ve do?al olarak bitkilerde bulunurlar. Tatlar? sukrozdan daha azd?r. Bunlar ve di?er basit ?ekerlerin her bir gram? 4 kcal sa?lad???ndan genelde total kalori hesaplamalar?nda g?z ?n?ne al?nmal?d?rlar.

Yapay tadland?r?c?lar

En s?k kullan?lan yapay tadland?r?c?lar aspartam ve sakkarindir. Aspartam L-fenilalanin ve L-aspartik asit kapsar. Sukrozun 180-200 kat? daha tatl?d?r. Bu nedenle ?ok k???k miktarlar?n?n tadland?r?c? olarak kullan?lmas? total kalori al?n?m?nda art??a neden olmaz. Aspartam oda s?cakl???nda stabil iken s?cak ortamlarda bozulur. Bu nedenle g?dalar pi?erken kullan?l?mlar? do?ru de?ildir.

Sakkarin, sukrozdan 300 kez daha tatl? olan bir toluen bile?i?idir. En uzun s?reli kullan?lm?? olan yapay tatland?r?c?d?r. Ge?mi? y?llarda hayvan ?al??malar?nda mesane kanser riskini art?rd??? iddia edilmi?se de insan ?al??malar? bu sonu?lar? do?rulamam??t?r.

Diyetin ya? i?eri?i

Ya?, t?m besinler aras?nda enerjiden en zengin olan?d?r. Ya??n her gram? yak?ld???nda yakla??k 9 kcal sa?lar. Bu nedenle v?cut a??rl???n?n ve enerji dengesinin sa?lanmas?nda ?nemli bir kaynakt?r. Ya? al?m?n?n artmas? obezite derecesi ile ?ok yak?n ili?kilidir. Dolayl? yoldan dahi ins?lin rezistans?n?n artmas?na neden olabilirler. ?zellikle kardiyovask?ler hastal?k riskinin fazla oldu?u tip 2 diabetli hastalar?n diyetindeki ya? kapsam? ?ok daha ?nemlidir.

Diyetteki ya? miktar? tedavinin amac?na ba?l?d?r. ?deal a??rl???nda ve lipid problemi olmayan hastalar i?in ya? miktar? t?m kalorinin %30'una k?s?tlan?r. Kilo vermeye ihtiyac? olanlar i?in ya? seviyesi d???k tutulmal?d?r. Kolesterol ve LDL kolesterol seviyeleri y?ksekse kolesterolden fakir diyet ?nerilmelidir. Trigliserid seviyeleri y?ksekse, kan glukozunun d?zenlenmesi, orta derecede kilo kayb?, eksersiz, a??r? alkol al?n?m?n?n terkedilmesi ve ?ok daha orta dereceli ya?l? bir diyet ?nerilir. Doymu? ya?lar yerine doymam?? ya?lar tercih edilmelidir.

Doymu? ya? asiti al?n?m?n? azaltmak i?in ger?ek?i bir yakla??m k?rm?z? et, organ ya?lar?, ya?l? s?t ?r?nleri ve tropikal ya?lar? azaltmakt?r. Poliansature ya? asitlerinin kolesterolu d???rmede ve tip 2 diabetteki bir ?ok metabolik yararlar?na ra?men, hastalar taraf?ndan ?ok miktarda ve uzun s?reli t?ketilemedi?i g?r?lmektedir. Fazla miktarlarda al?nd???nda bu ?r?nler ciddi yan etkilere neden olabilirler, yararlar? yan?s?ra bu yan etkileri nedeniyle total kalorinin %5-10'na k?s?tlanm??t?r. ?rne?in, fazla miktarda bal?k ya??n?n diyete eklenmesi LDL seviyelerinde y?kselme ve metabolik kontrolde bozukluk ortaya ??karm??t?r. Buna kar??l?k bal?k ya?? trigliserid ve platelet aggregasyonu ?zerinde yararl? etkiye sahiptir. Sonu?ta diyete bu ya?lar?n fazla miktarda eklenmesinden ka??n?lmaktad?r.

Diyette sature ya?lar?n yerine monoansature ya?lar?n (oleik asit) kullan?lmas? daha yararl? olarak g?r?lmektedir. Bu ya? asitleri ?zellikle zeytinya??nda ?oktur ve Akdeniz ?lkelerinin ?o?unda ?nemli ?l??de kullan?lmaktad?r. Oleik asitin orta derecede miktarlar? LDL kolesterol, trigliserid seviyelerini azalt?rken, HDL seviyelerinde art??a neden olmaktad?r. S?k kullan?lan ya?lar?n (14 gr'?ndaki) monoansature ya? asiti (MUFA) i?erikleri Tablo 3?te g?r?lmektedir.

Diyetin Protein ??eri?i

Protein al?n?m?, g?nl?k kalorinin %10-20'sini a?mamal?d?r. Diabetli ki?ilerin genel populasyondan farkl? olarak ?ok daha fazla veya ?ok daha az protein t?ketmelerinin gerekli oldu?unu g?sterecek veri yoktur. Bununla beraber nefropati ba?lang?c? (mikroalbumin?rik devre) ile birlikte protein al?n?m?n?n k?s?tlanmas? yararl? olur. Bu durumda g?nl?k protein al?n?m? g?nl?k kalorinin %10'u veya 0.8 g/kg ?eklinde olmal?d?r (6). Daha d???k protein kapsaml? (0.6 g/kg veya daha az) diyetlerin kas kayb?na neden olabilece?i rapor edilmi?tir (8). Cevapland?r?lmam?? bir soru k?s?tlanacak proteinin tipidir. ?n ?al??malar sadece hayvansal proteinlerin k?s?tlanmas?n?n bitkisel proteinlerin k?s?tlanmamas?n?n nefropati riskini azaltabilece?ini d???nd?rmektedir.

Alkol

Kan glukozu ?zerinde alkollu i?kilerin etkisi sadece al?nan alkol miktar?na de?il, g?da ve alkol aras?nda ortaya ??kan ili?kiye de ba?l?d?r. Alkol, karaci?erde alkol dehidrogenaz taraf?ndan asetaldehid ve asetata oksidize olur. Bir enerji kayna??d?r. Alkol oksidasyonunun di?er sonu?lar? bozuk glukoneogenezis, ve trigliseridlerin artm?? y?k?m?d?r. ?ns?lin alan ve a? durumdaki hastalarda alkol hipoglisemi yapabilir. Ge? ?iddetli hipoglisemi riski rapor edilmi?tir. Diabeti iyi kontrollu olan ?o?u ki?iler i?in kan glukoz seviyeleri orta derecede alkol al?n?m?ndan etkilenmez. Alkol, metabolize olmak i?in ins?lin gerektirmez. Alkolun yapt??? hipoglisemiden dolay? diyet k?s?tlamas?na gidilmemelidir. Glukoz kontrolu bozuk olanlar?n, gebelerin ve trigliserid seviyesi y?ksek olanlar?n alkol almalar? do?ru de?ildir.

Tip 2 diabetli ki?ilerde alkol al?m?ndan sonra hipoglisemi riski orta derecededir. Bununla beraber alkollu i?eceklerin kalori kapsam? g?z?n?nde tutulmal?d?r. Alkol t?ketimi ya? de?i?iminin yerine ge?melidir (1 birim alkolik i?ecek 2 birim ya? de?i?imine e?ittir). Pankreatitli, n?ropatili, dislipidemili ki?iler kesinlikle alkol almamal?d?r.

Diyet posas?

Sindirime diren?li, kaba sebze h?cre duvar? materyalidir. Bunlara ni?asta olmayan polisakkaridlerde denir. Diyet posas? pektin gibi solubl posalar (elma ve di?er meyvelerde), guar gum, veya insolubl posalar olarak bulunur. Sadece soluble posalar diabetik hastalarda uygun metabolik etkiye sahiptirler. ?nsolubl posalar fekal bulking ajanlar olarak etkin olurlar. Belki de midede g?da volumunun artmas?n? sa?layarak y?ksek posal? g?dalar?n doyurucu etkisini art?r?rlar. Soluble posalar yemekten sonra kan glukozundaki y?kselmeleri ?nlerler. Buna paralel olarak postprandial kan glukozlar? da d??er. ?ns?lin sensitivitesi artar, lipid parametreleri azal?r (9).

Diyet posas?n?n kesin etki mekanizmas? bilinmiyor. Gecikmi? g?da emilimi mide bo?almas?n?n gecikmesine ba?l? olabilir. ?nce barsakta monosakkarid emilimi hem gecikir hemde azal?r. Son y?llarda y?ksek karbohidrat al?n?m?n?n posadan zenginse uygun bir diyet kombinasyonu oldu?una dair ?al??malar vard?r.

Genel olarak 1000 kcal i?in 15-20 gr diyet posas? al?nmas? ?nerilmektedir. Bu soluble posalardan kaynaklanmal?d?r. Tah?l ve sebzeler do?al solubl posalardan zengin karbohidrat kapsayan g?dalard?r.

Sodyum:

Diabette sodyum al?nm? ile ilgili primer hadise hipertansiyondur. Tip 2 diabetli hastalar hipertansiyona daha yatk?nd?rlar. ?nerilen g?nl?k sodyum miktar? genelde 1000 kcal'lik diyette 1000 mg a?mamak, ve g?nde 3000 mg'? a?mamakt?r. A??r? tuz kullan?m?ndan, y?ksek sodyumlu g?dalardan ve ?fast food? g?dalardan ka??narak sa?lanabilir.

A?a??da ?rnek olarak 1200 kalorilik diabetik diyette g?n boyu al?nacak g?dalar ve bu g?dalar?n de?i?im tablolar? verilmi?tir (bilgiler Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi Hastaneleri Diyet Klini?i?nden al?nm??t?r).

1200 Kalorilik Diabetik Diyetin G?nl?k Kapsam?

Et

2 k?fte b?y?kl???nde (60 gr)

Peynir (az ya?l?)

1 kibrit kutusu b?y?kl???nde (30 gr)

S?t veya yo?urt (ya?s?z)

3 su barda?? (500 gr)

Pi?mi? sebze (susuz)

2 tabak (8 yemek ka????)

?i? sebze (ya?s?z)

?stendi?i kadar

Meyve

4 porsiyon

Ekmek

6 ince dilim

Ya?

3 tatl? ka???? (15 gr)

S?t de?i?imi: 1 su barda?? veya 240 gr ya?s?z s?t = 7 gr protein, 7 gr ya?, 12 gr karbohidrat; yakla??k 140 kcal sa?lar.

1 su barda?? ya?s?z s?t de?i?imi:

1 su barda?? ya?s?z yo?urt

Et de?i?imi: 1 k?fte b?y?kl???nde et veya 30 gr et = 6 gr protein ve 5 gr ya?; yakla??k 69 kcal sa?lar.

30 gr et de?i?imi:

Pirzola???????????????????????????? 1 adet????????????????????

Ku?ba????????????????????????????? 3-4 adet?????????????????

Biftek????????????????????????????? 1 adet????????????????????

Bal?k??????????????????????????????? 30 gr

Tavuk eti????????????????????????? 30 gr

Beyaz peynir???????????????????? 1 kibrit kutusu

Yumurta?????????????????????????? 1 adet????????????????????

Ekmek de?i?imi: 1 ince dilim bu?day, ?avdar veya m?s?r ekme?i = 2 gr protein, 15 gr karbohidrat; yakla??k 68 kcal sa?lar.

1 ekmek de?i?imi:

Kuru baklagiller (kuru fasulye,

nohut, mercimek, barbunya)????????? 4 yemek ka????

Galeta???????????????????????????? 2,3 adet

Mercimek, bu?day,

bezelye unu ?orba????????????? 1 kase

Tarhana, ?ehriye veya

pirin? ?orbas???????????????????? 1 kase

Pirin?, bulgur pilav?, kuskus,

makarna veya eri?te????????? 2 yemek ka????

Patates??????????????????????????? 1 k???k boy

Kestane?????????????????????????? 2 orta boy

Patlam?? m?s?r?????????????????? 1 su barda??

Leblebi???????????????????????????? 1 ?ay barda??

Tuzlu bisk?vi???????????????????? 2 adet

Simit (susams?z)??????????????? 1/3 adet

?rmik veya ni?asta???????????? 2 yemek ka????

Hamburger ekme?i??????????? 1/2 adet

Sandvi? ekme?i???????????????? 1/3 adet

Yufka????????????????????????????? 1/8

Etimek???????????????????????????? 2 adet

Sebzeler i?eriklerine g?re A ve B grubu olarak s?n?fland?r?l?rlar. A grubu sebzeler ?i? olarak serbesttir. B grubu sebzeler g?nde 1 kez t?ketilebilir.

A grubu sebze de?i?imleri: 6 gr karbohidrat, 1 gr protein i?erirler; yakla??k 28 kalori sa?larlar.

Domates (?i?)?????????????????? 1 k???k boy

Domates suyu?????????????????? 1/2 su barda??

Ye?il so?an?????????????????????? 3-4 orta boy

Kuru so?an?????????????????????? 1 orta boy

Ye?il biber??????????????????????? 10 orta boy

Ye?il dolma biber?????????????? 2 orta boy

Salatal?k?????????????????????????? 1 k???k boy

Pi?mi? lahana, karnabahar,

taze kabak, patl?can?????????? 4 yemek ka????

Pi?mi? ?spanak, paz?,

ebeg?meci, semizotu????????? 4 yemek ka????

Pi?mi? taze fasulye, bamya 4 yemek ka????

B grubu sebze de?i?imleri: 2 gr protein, 7 gr karbohidrat i?erirler; 36 kalori sa?larlar.

Havu???????????????????????????? 1 orta boy

Havu? suyu?????????????????????? 1/2 su barda??

Bezelye veya bakla (pi?mi?) 4 yemek ka????

P?rasa (pi?mi?)????????????????? 5 yemek ka????

Enginar (pi?mi?)??????????????? 1 orta boy

Meyve de?i?imleri: 12 gr karbohidrat, 0.5 gr protein kapsar; 50 kcal sa?larlar.

Elma?????????????????????????????? 1 k???k boy

Kay?s?????????????????????????????? 3 adet

Muz???????????????????????????????? 1 k???k boy

Taze veya kuru incir?????????? 1 adet

Kiraz?????????????????????????????? 12 adet

Vi?ne?????????????????????????????? 14 adet

Greyfurt????????????????????????? Yar?m

Turun?, portakal veya limon 1 orta boy

Mandalina???????????????????????? 1 b?y?k boy

?z?m????????????????????????????? 15 adet

?eftali veya armut???????????? 1 orta boy

Ye?il erik????????????????????????? 10 adet

Kuru ?z?m?????????????????????? 1 yemek ka????

Karpuz veya kavun??????????? 1/8 orta boy

Hurma???????????????????????????? 5 adet

Portakal veya greyfurt suyu 1/2 su barda??

Elma, vi?ne veya nar suyu?? 1/3 su barda??

?z?m suyu?????????????????????? 1/4 su barda??

D?ABETES MELL?TUSDA EKSERS?Z

Diyet ve eksersiz, diabetin medikal tedavisinin ?ok iyi bilinmedi?i y?llardan beri ayr?lmaz bir ikili olarak diabet tedavisinde kullan?lm??lard?r. Ancak son y?llarda eksersiz tedavisinin yararlar? kadar, bir ?ok durumda da zararl? olabilece?i farkedilmi? ve eksersizin ba?lanaca?? zaman, niteliklerinin ne olmas? gerekti?i hakk?nda daha fazla bilgiye sahip olunabilmi?tir. Eksersiz program?na ba?lamadan ?nce hastan?n detayl? tetkik edilmesi gerekir. Bu ama?la a?a??dakiler yap?lmal?d?r:

- Detayl? hikaye ve fizik muayene

- Diyet ve ila?lar?n?n de?erlendirilmesi

- Kardiyovask?ler risk bulgular?n?n de?erlendirilmesi

- Fundoskopik muayene

- Ayak muayenesi

- N?rolojik muayene

- V?cut kompozisyonunun hesaplanmas?

- Glukoz kontrolu ve ins?linizasyonun uygunlu?u

- B?brek fonksiyonlar?n?n de?erlendirilmesi

- Al???lm?? eksersiz testleri

Eksersize nab?z ve bas?n? cevab?

EKG monitorizasyonu

Eksersiz sonras? ortostatik kan bas?nc?

Eksersiz sonras? kan glukozu

Eksersiz sonras? idrar protein at?l?m?

Eksersize ba?lang??ta d???k ?iddette ba?lanmal?, hastan?n tolerans?na g?re art?r?lmal?d?r. Eksersiz s?resince hastan?n kan bas?nc? 200 mm Hg ?zerine ??kmamal?d?r. Her bir eksersiz seans? 20-45 dakika s?rmeli, tek ve daha uzun eksersiz seanslar?ndan ka??n?lmal?d?r. Eksersizin metabolik kontrol ?zerinde pozitif etkilerini izleyebilmek i?in haftada en az 3-4 seans, a??rl?k kontrolu i?in ise haftada 4-5 seans eksersiz yap?lmas? gerekir. Eksersiz porgram? 5-10 dakikal?k germe, 5-10 dakika ?s?nma, 20-45 dakika esas eksersiz ve 10 dakika so?uma ?eklinde planlanmal?d?r (10).

Diabetiklerde eksersiz tedavisinin yararlar? ?u ?ekilde ?zetlenebilir (4):

? Diabeti olmayan ki?ilerin d?zenli eksersizden kazand?klar? yarar ve ho?nutlu?un diabetikler taraf?ndan da farkedilmesi,

? Akut olarak kan glukozunda d??me, uzun d?zenli tedavide daha iyi metabolik kontrol sa?lama,

? Diabetin uzun s?reli kardiyovask?ler komplikasyonlar?n?n geli?imini ?nlemek, veya azaltmak i?in kardiyovask?ler kapasiteyi d?zeltmek ve idame ettirmek,

? Kas kollajeni glukolize olurken bozulan fleksibiliteyi sa?lamak,

? N?ropati sonucu olarak bozulabilen kas g?c?n? d?zeltmek,

? ?zellikle tip 1 diabetli gen?lerin emniyetli bir ?ekilde, ho?land?klar? fiziksel ve sportif faaliyetlere kat?lmalar?n? sa?lamak,

? Tip 2 diabetiklerde a??rl???n korunmas? ve d?zelmi? glukoz kontrolunun devam?nda yard?mc? olmak,

? ?nsulin sensivitesini art?rmak,

? Hafif ve orta derecede hipertansiyonda d?zelme sa?lamak.

Bu yararlar?na kar??l?k eksersiz tedavisinin uygun yap?lmad??? durumlarda neden olabilece?i zararlar da ?u ?ekilde ?zetlenebilir:

? Orta derecede ve uzun eksersiz s?resince veya eksersizden sonra hipoglisemi,

? A??r eksersiz s?resince veya sonras? hiperglisemi,

? K?t? kontrollu diabetiklerde glukoz ve keton miktar?nda h?zl? y?kselme,

? Varolan kardiak hastal?k risklerinde artma,

? Dejeneratif eklem hastal??? riskinde artma,

? Yumu?ak doku zedelenmeleri riskinde artma,

? Diabetin varolan kronik komplikasyonlar?n?n k?t?le?mesi.

Eksersizin tip 1 diabetiklerde kan glukozunun ?st?nde direkt bir etkisi g?zlenmezken, tip 2 diabetiklerde d?zenli eksersiz programlar? sonras? ins?lin sensitivitesinin artt??? ve periferde glukoz t?ketiminin artt??? g?zlenir.

Tip 1 diabetikler i?in eksersiz stratejileri

Eksersiz s?resince kullan?lan enerji, ins?linin rol? ve kar??t d?zenleyici hormonlar g?z ?n?ne al?nd???nda eksersiz yaparken ins?lin kullanan bireyin problemlerinin olmas? ka??n?lmazd?r. Diabeti olmayan ki?iler de eksersiz yaparken kar??t d?zenleyici hormonlar, ?zellikle glukagon y?kselirken ins?lin d??er (4). Eksersiz yapan kas?n artm?? glukoz kullan?m? artan karaci?er glukoz yap?m? ile sa?lan?r. Tip 1 diabetli ki?ilerde eksersize glisemik cevap hastan?n metabolik kontroluna, eksersizin s?resine, ?iddetine, ?nceki g?da al?n?m?na ve ?nceki durumuna ba?l? olarak de?i?ir. ?nemli bir de?i?ken eksersiz s?resince ve eksersizden sonraki plazma ins?lin, seviyeleridir. A??r? y?ksek ins?lin seviyesi, ins?linin yapt??? kas glukoz tutulumunda artma ve karaci?erde glukoz yap?m?n?n azalmas? sonucu olarak hipoglisemiyi provoke eder. Buna kar??l?k k?t? kontrollu hastalarda ins?lin seviyeleri ?ok d???kt?r, eksersiz s?resince kar??t d?zenleyici hormonlar?n artmas? ile de glukoz ve serbest ya? asitlerinin yap?m? devam ederken kullan?m minimaldir. Bu kan glukozunda y?kselme ve ketonemi ile sonu?lan?r. A??r eksersizde hiperglisemi ile sonu?lanabilir. Bu daha ?ok artan kar??t d?zenleyici hormonlar?n etkisine ba?l?d?r (11,12).

Uzam?? eksersiz s?resince (1 saatten fazla) hipoglisemi geli?ebilir. Bununla beraber hipoglisemi s?kl?kla eksersizin 3-15. saatinde olu?ur. Hipoglisemi sadece iyi kontrollu hastalarda de?il, ilk kez eksersiz yapanlarda da ??kabilir. Eksersizi takiben artm?? ins?lin sensivitesi ile beraber kas ve karaci?er glukojeninin yerine konmas? s?ras?nda ins?lin gereksinimi azal?r. Bu nedenle hem eksersiz ?ncesi, hem de eksersiz sonras? glukoz d?zeyinin takip edilmesi gerekir. Orta derecede eksersiz v?cut glukoz kullan?m?n? 2-3 mg/kg/dakika kadar art?r?r. Bu 70 kg a??rl???ndaki bir ki?inin eksersizin her saati i?in ek 8.4-12.6 gr karbohidrat almas?n?n gerekli oldu?u demektir. A??r eksersizde v?cut glukoz kullan?m? 5-6 mg/kg/dakika artabilir. Glukoz kullan?m?n?n bu artm?? miktar?na ra?men hipoglisemi, riski ve glukoz depolar?n?n gereksinimi, bu ?iddetteki eksersize uzun s?re devam edilmeyece?i i?in daha azd?r.

Genel olarak 1 saatlik ek eksersiz, ek 15 gr karbohidrat gerektirir. Bu eksersiz ?ncesi veya eksersiz sonras? ek g?da olarak al?nmal?d?r. Daha a??rlar? i?in saatte 30 gr ek karbohidrat gerekebilir. Daha k?sa s?reli eksersizler genelde ek bir g?da gerektirmezler. Eksersiz sabah kahvalt? sonras? yap?lacaksa ek kalori eksersiz sonras?nda, eksersiz yemek ?ncesi yap?lacaksa eksersiz ?ncesi verilmesi uygun olur. Hipoglisemiyi d?zeltmek i?in ins?lin dozu ile oynamak gereksizdir. ?ok a??r, uzun s?recek eksersizlerde ins?lin dozu %15-20 azalt?labilir (10).

Tip 2 diabetikler i?in eksersiz stratejileri

Tip 1 diabette hiperglisemi primer olarak absolut insulin eksikli?inin sonucudur. Buna kar??l?k Tip-2 diabette hiperglisemi, insulin direncinin ve bozuk insulin sekresyonunun sonucudur. S?kl?kla obezite ile beraberdir. Artm?? fiziksel aktivite, insulin rezistans?n?n azalmas?n?, kilo kayb?n?, kardiyovask?ler hastal?k riskinde azalmay?, Tip-2 diabet i?in yatk?nl??? d???n?len hastada Tip-2 diabetin ortaya ??kmas?n?n geciktirilmesinde yararl? olabilir. ?o?u ?al??malar eksersizin bozuk glukoz toleransl? veya a?l?k hiperglisemisi olan ki?ilerde en fazla etkili oldu?unu g?stermi?tir. Glukoz tolerans?nda d?zelme, ins?lin rezistans?n?n azald???n?n en iyi bulgusudur. Bu v?cut a??rl???nda, v?cut ya? kitlesinde ?nemli bir de?i?iklik olmadan da ortaya ??kabilir. ?ns?lin sensivitesinin artmas? sadece eksersiz s?resince de?il, di?er zamanlarda da periferal glukoz kullan?m?n?n artmas? ile beraberdir. Genelde eksersizin yapt??? bu duyarl?l?k art??? eksersizden sonraki 48 saat devam eder. Bu nedenle d?zenli eksersiz programlar?n?n yap?lmas? ?nemlidir.

D?zenli eksersiz program?na kat?lan Tip-2 diabetli ki?ilerde plazma trigliserid ve VLDL kolesterol seviyeleri de belirgin azal?r. Buna kar??l?k kolesterol ve LDL-kolesterol d?zeyleri de?i?mez (12).

Tip 2 n?ropatik hastalarda sessiz iskemik hastal?k riski fazlad?r. Bu nedenle eksersiz programlar?ndan ?nce hastan?n eforlu EKG'sinin ?ekilmesi, ?zellikle hasta 35 ya? ?zerindeyse gereklidir (11). Bu test ile eksersize a??r? hipertansif cevab? olanlar ve eksersiz sonras? ortostatik hipertansiyon geli?tirenleri tan?mlamak m?mk?nd?r.

Genelde eksersiz programlar? daha d???k aktivitede ba?lat?lmal? ve 2-3 haftal?k s?re i?inde art?r?lmal?d?r. Hastan?n otonom n?ropati problemi varsa nab?z h?z?n?n takibi ?nemlidir. Eksersizle v?cut a??rl???nda ve ya? kitlesinde d??me fazla de?ildir. Tip-2 diabetlilerde g?n bitiminde yap?lan eksersizlerin hepatik glukoz sal?n?m?n? azaltt??? ve a?l?k glisemisini d???rd??? g?sterilmi?tir. Yemekten sonraki eksersizde postprandial hiperglisemide d?zelme sa?layarak faydal? olabilir.

D?zenli eksersiz programlar? ?s?nma ve so?uma peryotlar? kapsamal?d?r. Kardiyovaskuler problemi olan ki?iler d?zenli y?r?me programlar? uygulayabilirler. ?deal olarak 30-40 dakikal?k bir eksersiz program?n?n 20 dakikas?n?n aerobik olmas?d?r. Aerobik program?n?n h?z? da ki?iye g?re d?zenlenmelidir. G?n?n farkl? zamanlar?nda yap?lan 10'ar dakikal?k eksersizde eksersiz kapasitesinin d?zelmesini sa?lar. Kas germe eksersizleri, eksersiz programlar?n?n ?nemli bir k?sm?n? te?kil eder.

Tip 2 diabetliler eksersize y?r?me, merdiven t?rmanma gibi hafif eksersizlerle ba?lamal? ve yava? olarak eksersizin ?iddeti art?r?lmal?d?r.

?ns?lin duyarl?l???n?n ve glisemik kontrolu d?zeltmek i?in en az haftada 4 g?n, ideali g?n a??r? eksersiz yap?lmal?d?r.

Eksersiz nefes darl??? ile bitmemelidir. Minimum 20 dakikada kalp h?z?nda %50-70'lik artma sa?layan, haftada 4-7 g?n yap?lan eksersiz fizik aktiviteyi d?zeltebilir.

Is?nma ve so?uma eksersizleri eksersizin yapabilece?i zedelenmeleri ?nlemede ve fleksibiliteyi art?rmada yararl?d?r. Kas germe eksersizleri glukoz kullan?m?nda d?zelme sa?lar.

Eksersize ba?lamadan ?nce ayaklar i?in en uygun ayakkab? se?ilmelidir. Eksersiz sonras? mutlaka ayaklar?n hasta veya yak?nlar? taraf?ndan muayenesi gerekir. Ciddi bir de?i?iklikte hekime ba?vurulmal?d?r.

Komplikasyonlu hastalarda eksersiz

Komplikasyonlu hastalarda eksersizin yararl? etkilerinin yan?s?ra zarar? da olabilece?i unutulmamal?d?r. Orta derecede nonproliferatif retinopatisi olan hastalarda kan bas?nc?n? dramatik olarak y?kselten a??r valsalva, h?zla y?kse?e t?rmanma gibi, a??r nonproliferatif retinopatililerde ise sistolik kan bas?nc?n? y?kselten a??r sporlardan ka??n?lmal?d?r. Proliferatif retinopatisi veya kardiyovask?ler bozuklu?u olan hastalar ise y?zme, y?r?me, hafif h?zda aerobik, kas eksersizleri yapabilirler. Protektif duyu kayb? olan hastalar?n ise uzun y?r?y?? yapmas?, ko?mas?, step eksersizleri yapmas? sak?ncal? olabilir. Bunlara genelde y?zme, kol eksersizleri, sandalye yard?m?yle oturarak yap?lan eksersizler ?nerilmelidir.

Eksersizin komplikasyonlu diabetiklerdeki potansiyel riskleri:

Kardiyovask?ler riskler

Myokardiyal iskemi veya infarkt?s

Kardiyak disritmiler

Postural hipotansiyon

Eksersize hipertansif cevaplar

Mikrovaskuler bozukluklar

Retinal kanama

Protein?ri

Var olan mikrovaskuler hastal???n h?zlanmas? (?)

Metabolik bozukluklar

Hipoglisemi

Hiperglisemi

Ketoziz

SONU?

Diyet ve eksersiz diabetin tedavisinde de?i?meyen standartlard?r. Ama? hastaya iyi bir metabolik kontrolun sa?lanmas?d?r. Bu tedavilerin d?zenli ve devaml? olmas?, iyi metabolik kontrol yan?s?ra hastan?n ya?am kalitesini de ?nemli derecede d?zeltecektir.

KAYNAKLAR

  1. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group. The effect of intensive treatment of diabetes on the development and progression of long term complications in insulin-dependent diabetes mellitus. N Engl J Med 1993; 329: 977-.
  2. UK Prospective Diabetes Study Group. ?ntensive blood-glucose control with sulphonylureas or insulin compared with conventional treatment and risk of complications in patients with type 2 diabetes (UKPDS 33). The Lancet 1998; 352: 837-853.
  3. Franz MJ. Lifestyle modifications for diabetes management. Endocrinol Metab Clin North Am 1997; 26: 499-511.
  4. Roman SH, Harris MI. Management of diabetes mellitus from a public health perspective. Endocrinol Metab Clin North Am 1997; 26: 443-475.
  5. Clinical Practice Recommendations, 1997. Position statement-standarts of medical care for patients with diabetes mellitus. Diabetes Care 1997; 20 (Suppl 1): S1-S70.
  6. American Diabetes Association. Nutrition recommendations and principles for people with diabetes mellitus (Position statement). Diabetes Care 1998; 21 (Suppl 1): S32-S35.
  7. Grundy SM. Diet therapy in diabetes mellitus. Is there a single best diet? Diabetes Care 1991; 14: 796-801.
  8. Henry RR. Protein content of diabetic diet. Diabetes Care 1994; 17: 1502-1514.
  9. Ricardi G, Rivellese AA. Effects of dietary fiber and carbohydrate on glucose and lipoprotein metabolism in diabetic patients. Diabetes Care 1991; 14: 1115-1125.
  10. Schneider SH, Ruderman NB. Exercise and NIDDM. Diabetes Care 1990; 13: 785-789.
  11. Wasserman DH, Zimman B. Exercise in individuals with IDDM. Diabetes Care 1994; 17: 924-37.
  12. Horton ES. Role and management of exercise in diabetes mellitus. Diabetes Care 1988; 11: 201-211.

YAZI?MA ADRES?:

Dr. Miyase BAYRAKTAR

Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi

Endokrinoloji Bilim Dal?, ANKARA

Yazd?r