Yazdır

Demir Eksikliğinin Erken Teşhisinde Eritrosit Dağılım Genişliği (RDW)’nin Değeri

Ali KESKİN*, Aziz POLAT**, Tufan TÜRK*, Yurdaer SERMEZ*


  * Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı

** Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, DENİZLİ

ÖZET

Amaç: Bu çalışmada henüz aneminin gelişmediği latent demir eksikliği döneminde anizositozun bir göstergesi olan RDW artışının demir eksikliğinin erken teşhisindeki rolü araştırıldı.

Yöntem: Kan değerleri normal sınırlarda olup, anemisi olmayan poliklinik hastalarının içinden rastgele seçilen RDW’si düşük (< 14.5) 40 hasta ve RDW’si yüksek (> 14.5) 40 hasta olmak üzere toplam 80 hasta çalışmaya alındı. Hastalarda transferrin saturasyonu ve serum ferritin düzeyleri ölçüldü ve transferrin saturasyonunun %16’dan düşük, ferritinin 12 ng/ml den düşük olması demir eksikliği olarak değerlendirildi.

Bulgular: RDW’si yüksek olan grupta 30 hastada demir eksikliği bulunurken, RDW’si düşük olan grupta sadece 5 hastada demir eksikliği saptandı (spesifite: %77.8, sensitivite: %85.7).

Yorum: Bulgular, anemisi olmayan ancak RDW’si yüksek olan kişilerde demir eksikliğinin araştırılmasının yararlı olacağını, RDW yüksekliğinin demir eksikliğinin erken teşhisinde diğer tetkiklerle birlikte kullanılabilecek bir parametre olabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Eritrosit dağılım genişliği, demir eksikliği, anemi

SUMMARY

The Importance of Red Cell Distribution width (RDW) in the Early Diagnosis of Iron Deficiency

Objective: The present study aims to investigate the role of RDW, which is a measure of anisocytosis in the diagnosis of early iron deficiency.

Method: A total of 80 outpatients who had normal blood cell count were selected randomly. In the first group, 40 patients had increased RDW (>14.5), in the second group, 40 patients had normal RDW (<14.5). Transferrin saturation and serum ferritin were determined. Iron deficiency was defined as a serum ferritin level of less than 12 ng/ml and transferrin saturation of less than 16%. 

Results: While only 5 patients had iron deficiency in the second group, 30 patients were found to have iron deficiency in the first group (specificity 77.8%, sencitivity 85.7%).

Conclusion: We concluded that RDW is a valuable parameter of diagnosis of early iron deficiency and it is useful to screen for iron deficiency in nonanemic subjects who have increased RDW.

Key Words: Red cell distribution width, iron deficiency, anemia

GİRİŞ

Elektronik kan sayım cihazlarıyla elde edilen eritrosit indexleri mikrositik anemilerin ayırıcı teşhisinde kullanılan oldukça yararlı parametrelerdir. Bu parametrelerden birisi de eritrosit dağılım genişliği (RDW)’dir (1,2). RDW anizositozun kantitatif bir ölçümüdür. Eritrosit indexlerinden ortalama eritrosit volümü (MCV) kan örneğindeki tüm eritrositlerin ortalama büyüklüğünü gösterir ve tüm eritrositler homojen olursa anlamlı olur. Bu nedenle MCV’nin yanısıra RDW’nin bilinmesi anizositozun kantitatif dağılımını  göstermesi açısından önem kazanmaktadır.

Demir eksikliğinde görülen periferik kan değişiklikleri, MCV düşüklüğü, anizositoz, mikrositoz, hipokromi ve anemidir. Aneminin henüz belirgin olmadığı, erken demir eksikliği döneminde ortalama eritrosit hacminde düşüklük görülür. Ancak tüm eritrositlerin boyutu küçülmeden önce anizositozun bir göstergesi olan RDW değerlerinde değişiklikler ortaya çıkar (3).  Bu çalışmada henüz aneminin gelişmediği latent demir eksikliği döneminde anizositozun bir göstergesi olan RDW artışının demir eksikliğinin erken teşhisindeki rolü araştırıldı.

HASTALAR ve YÖNTEM

Polikliniğe herhangi bir nedenle başvuran hastaların hemogramları incelenerek 2 grup oluşturuldu.

Birinci grup: Hemoglobin (Hb), hematokrit (Hct), MCV, ortalama eritrosit hemoglobini (MCH), RDW değerleri normal sınırlar içinde olanlar.

İkinci grup: Hb, Hct, MCV ve MCH normal, ancak RDW’si yüksek olanlar.  Kabul edilen normal değerler: Hb: 12-15 gr/dl (kadın), 13-16 gr/dl (erkek), Hct: %36-46 (kadın), %38-48 (erkek),  MCV: 80-96 fl MCH: 27-33 pgr RDW: %11.5-14.5.

Her iki gruptaki hastalarda, demir depolarını değerlendirmek üzere, serum demir, total demir bağlama kapasitesi, serum ferritin düzeylerine, inflamasyon ve infeksiyonu değerlendirmek üzere CRP ve sedimantasyon düzeylerine bakıldı. İnflamasyon varlığı demir metabolizmalarını etkileyeceğinden, CRP ve sedimantasyonu yüksek olanlar çalışmadan çıkarıldı. Ayrıca RDW değerlerini etkileyebileceği için, yakında kan transfüzyonu yapılanlar, kemoterapi uygulananlar veya anemi tedavisi uygulananlar çalışmaya alınmadı. Tüm kan örnekleri sabah aç karna alındı. Otomatik kan sayımları Coulter Counter’da yapıldı. Serum demir, total demir bağlama kapasitesi ve serum ferritin düzeyleri Axsym marka otoanalizörde ölçüldü.

Transferrin saturasyonunun %16’dan düşük, ferritinin 12 ng/ml den düşük olması demir eksikliği olarak değerlendirildi.  Grupların karşılaştırılması Student t testi ile yapıldı.

BULGULAR

Her bir gruptan 40 olmak üzere toplam 80 hasta çalışmaya alındı. RDW’si normal olan hastaların yaş ortalaması 45.2±12 olup, 22’si kadın 18’i erkekti. RDW’si yüksek olan 40 hastanın yaş ortalaması 41.7±10 olup, 15’i erkek, 25’i kadındı. Her iki gruba ait ortalama değerler Tablo 1’de verildi. Normal sınırlar içinde olmakla birlikte MCV değerleri, RDW yüksek olan grupta daha düşüktü. Ortalama serum ferritin ve transferrin saturasyon değerleri de RDW’si yüksek olan grupta daha düşük bulundu. RDW’si yüksek olan grupta transferrin saturasyonu ve ferritin değerleri ölçü alınarak 30 hastada demir eksikliği bulunurken, RDW’si düşük olan grupta sadece 5 hastada demir eksikliği saptandı (spesifite: %77.8, sensitivite: %85.7).

TARTIŞMA

Demir eksikliğinde önce hepatosit, dalak, karaciğer ve kemik iliğinde bulunan makrofajlardaki demir depoları tüketilir. Bundan sonra plazma demiri azalır. Normal hemoglobin sentezi için gerekli demir kemik iliğine sunulamaz. Serbest eritrosit protoporfirini artar. Bunun sonucunda mikrositik eritrosit üretimi başlar, kan Hb düzeyi düşerek anemi gelişir. Prelatent demir eksikliği döneminde demir depolarında azalma olmakla birlikte serum demiri normaldir. Bu dönem serum ferritin düşüklüğü veya düşük doz demir tolerans testiyle saptanır. Latent demir eksikliği döneminde demir depoları tükenmiştir; ancak Hb normalin alt sınırından daha yüksektir. Bu dönemde transferrin saturasyonu düşer, serbest eritrosit protoporfirini artar, MCV genellikle normal sınırlarda kalır, yaymada bir kaç mikrosit tespit edilebilir. Demir eksikliği anemisinin geliştiği 3. dönemde ise hipokromi, mikrositoz ve anemi görülür (4).

RDW anizositozun bir göstergesidir ve üst sınır %14.6 olarak kabul edilir (5). RDW mikrositik anemilerin ayırıcı tanısında bir kriter olarak kullanılmıştır. MCV düşüklüğü ile seyreden demir eksikliği ve talessemi minörde, RDW’nin talessemi minörde normal bulunması, buna karşılık demir eksikliğinde yüksek çıkması, bu parametrenin ayırıcı tanıda faydalı olabileceğini göstermiştir (6,7). Talessemi minörde RDW’nin normal bulunması bütün eritrositlerin homojen olarak mikrositik olmasına, demir eksikliğinde ise eritrositlerin heterojen bir yapıda olmasına bağlanmıştır (7).

Demir eksikliğinde ilk ortaya çıkan bulgu anizositozdur. Mikrositoz ve hipokromi gelişmeden ortaya çıkar. Bu çalışmada diğer hemogram parametreleri tamamen normal sınırlar içinde olduğu halde RDW’si yüksek olanların %75’inde transferrin saturasyonu ve ferritin düzeyi düşüklüğü ile ortaya çıkarılan demir eksikliği tespit edilmiştir. Spesifite ve sensitivitesi oldukça yüksektir. RDW yüksekliğinin nedeni, demir eksikliği ilerledikçe daha küçük eritrositlerin dolaşıma çıkmasıdır. Bu da dolaşımda farklı boyutta eritrositlerin bulunmasına yol açacaktır. RDW normal olan grupta da demir eksikliğinin bulunmasının nedeni, bu kişilerin bazal RDW değerlerinin normalin alt sınırında olup, RDW yükseldiği halde normalin üst sınırını geçmemesi olabilir.  Filebotomi ile tedavi edilen polisitemili hastaların yapılan seri hemogram takiplerinde de kan alımına bağlı olarak gelişen Hb ve Hct düşüklüğünden sonra RDW yüksekliğinin oluştuğu, daha sonra MCV ve MCH düzeylerinde düşme görüldüğü tespit edilmiştir (8). 

Sonuç olarak diğer parametreler normal sınırlar içinde olduğu halde, tek başına RDW yüksekliği erken demir eksikliğinin ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle RDW’si yüksek olan kişilerde demir eksikliğini ortaya çıkaracak diğer testlerin yapılması, demir eksikliğinin doğrulanması halinde etyolojik araştırmaya başlanması, hem anemi semptomları gelişmeden hastanın tedavi edilmesini, hem de gastrointestinal sistem maligniteleri gibi demir eksikliğine yol açabilecek çok önemli rahatsızlıkların erken teşhisini sağlayacaktır.

KAYNAKLAR

  1. Eldibany MM, Totonchi KF, Joseph NJ, Rhone D. Usefulness of certain red blood cell indices in diagnosing and differentiating thalassemia trait from iron-deficiency anemia. Am J Clin Pathol 1999;  111: 676-682.
  2. Van Zeben D, Bieger R, van Wermeskerken RKA, Castel A, Hermans J. Evaluation of microcytosis using serum ferritin and red blood cell distribution width. Eur J Haematol 1990; 44: 105-108.
  3. Bessman JD. Detection of iron deficiency anemia. JAMA 1991; 266: 1649.
  4. Lee GR. Iron deficiency and iron deficiency anemia. In: Lee GR, Foerster J, Lukens J, Paraskevas F, Greer JP, Rodgers GM (eds). Wintrobe’s Clinical Hematology.  Tenth ed it. Egypt Mass Publishing 1999: 979-1010.
  5. Bessman JD, Gilmer PR, Gardner FH. Improved classification of anemias by MCV and RDW. Am J Clin Pathol 1983; 80: 322-326.
  6. Timur Ç, Ulukutlu L, Yüksel L, Ergeneman G, Yıldız İ. Demir eksikliği ile beta talassemi taşıyıcılarının ayırıcı tanısında RDW’nin değeri. Türk Pediatri Arşivi 1999; 34: 39-42.
  7. Junca J, Flores A, Roy C, Alberti R, Milla F. Red cell distribution width, free erythrocyte protoporphyrin and England-Fraser index in the differantial diagnosis of microcytosis due to iron deficiency or beta-thalassemia trait.A study of 200 cases of microcytic anemia. Hemat Path 1991; 5: 33-36. 
  8. Mc Clure S, Custer E, Bessman D. Improved detection of early iron deficiency in nonanemic subjects. JAMA 1985; 253: 1021-1023.

YAZIŞMA ADRESİ:

Dr. Ali KESKİN

6006 Sokak No: 21/5

Çamlık-DENİZLİ

Yazdır