Yazd?r

Anafilaksi: Tan? ve Tedavi

Dr. Sevim BAVBEK


Ankara ?niversitesi T?p Fak?ltesi, G???s Hastal?klar? Anabilim Dal?, Allerjik Hastal?klar Bilim Dal?, ANKARA

Anaphylaxis: Diagnosis and Treatment

Anahtar Kelimeler: Anafilaksi, tan?, tedavi

Key Words: Anaphylaxis, diagnosis, treatment

Anafilaksi, allerjinin tedavi edilmezse ?l?mle sonu?lanabilen en ciddi klinik tablosudur. Yayg?n olarak kabul edilmi? bir tan?m? olmamakla birlikte anafilaksi; mast h?cre ve bazofilden sal?nan mediat?rlerle ortaya ??kan, hayat? tehdit edecek kadar ?iddetli sistemik reaksiyonlar? tan?mlar. Hem tan?m?ndaki sorunlar hem de genelde olgular?n bildirimlerinin yap?lm?yor olmas? nedeniyle anafilaksinin ger?ek g?r?lme s?kl??? bilinmemekte ancak epidemiyolojik ?al??malar art?yor oldu?unu d???nd?rmektedir. Hayat?n herhangi bir d?neminde anafilaksi g?r?lme prevalans? %2 ile %0.05 aras?nda, herhangi bir nedenle anafilaksi g?r?lme oran? ise 0.4-2/milyon/y?lda olarak bildirilmektedir. G?dalarla birlikte ila?lar en s?k anafilaksi nedenleri olarak ilk iki s?rada yer almaktad?r. Anafilaksi prevalans? ?zerinde etkili olabilecek bir grup neden ?zerinde ?al???lm??t?r. Bunlar; ya?, ?rk, cinsiyet, ekonomik durum, ya?an?lan b?lge, antijenle kar??la?ma yolu, s?reklilik ve atopidir. Irk ve ya?an?lan b?lgenin pek etkisi olmad??? g?sterilmi?tir. On be? ya??na kadar erkeklerde, sonraki ya?larda kad?nlarda s?kt?r. G?da ili?kili anafilaksiler gen? eri?kin ve ergenlik d?neminde s?k g?r?l?rken, ila?lar ve venom nedenli anafilaksiler eri?kinlerde s?k g?r?lmektedir. Antijenle oral, subk?tan, intramusk?ler, intraven?z, intranazal, intraok?ler, k?tan?z, intravajinal, intrarektal ve endotrakeal gibi t?m kar??la?malarda anafilaksi g?r?lebilir ancak enjeksiyon yoluyla kar??la?mada, oral yola g?re daha s?k rastland??? bildirilmi?tir. Atopi ise antijenin ?zelli?ine g?re risk fakt?r?d?r. Penisilin, ins?lin, kas gev?etici ve venom ile anafilaksi i?in atopi bir risk fakt?r? de?ilken, lateks ve radyokontrast madde anafilaksisi i?in ?nemli bir risk fakt?r?d?r. Bunun d???nda idiyopatik anafilaksi ve egzersiz induced anafilaksi i?in de atopi bir risk fakt?r?d?r (1-3).

PATOGENEZ

Anafilaksi 100 y?l? a?k?nd?r bilinmekle birlikte olay?n patogenezi t?m?yle a??klanamamaktad?r. Son y?llarda yap?lan hayvan ?al??malar? anafilaksiye kat?lan mekanizmalar? a??klamaya y?nelik ipu?lar? vermi?tir ancak h?l? pek ?ok mediat?r?n olaya nas?l ve nerede kat?ld?klar? a??klanmay? beklemektedir. Yine de elimizde var olan bilgiler e?li?inde anafilaksi patogenezi anlat?lmaya ?al???lmaktad?r (4). Avrupa kaynakl? yay?nlar anafilaksiyi; allerjik ve nonallerjik anafilaksi olarak iki gruba ay?rarak patogenezini incelemektedir. IgE, IgG ya da kompleman arac?l? imm?n kompleksler gibi imm?nolojik mekanizmalarla ortaya ??kan anafilaksi "allerjik anafilaksi" olarak adland?r?l?r. Bunlar aras?nda IgE arac?l???yla meydana gelenler "IgE arac?l? allerjik anafilaksi", di?er imm?n mekanizmalarla g?r?lenler "non-IgE arac?l? allerjik anafilaksi" olarak tan?mlan?r. Nonimm?nolojik mekanizmalarla meydana gelen anafilaksi ise, etken ne olursa olsun nonallerjik anafilaksi olarak isimlendirilir (5,6).

Amerikan kaynaklar? ise ba?lang??ta anafilaksiyi IgE arac?l? mekanizmalarla ortaya ??kan sistemik reaksiyonlar? tan?mlamada kullan?rken, ayn? klinik g?r?n?me yol a?an ancak IgE'nin kat?lmad??? fakat di?er imm?n veya nonimm?n mekanizmalarla ortaya ??kan sistemik reaksiyonlar i?in anafilaktoid ifadesini tercih etmi?lerdir (7). Ancak son y?llarda bu grubun da Avrupa Allerji ve Klinik ?mm?noloji Derne?inin s?n?flamas?na uygun s?n?flama yapt?klar? ve anafilaksi patogenezini bu ?ekilde tan?mlad?klar?, sadece allerjik yerine imm?nolojik tan?m?n? tercih ettikleri dikkati ?ekmi?tir (8). ?ekil 1'de bu yeni g?r?? do?rultusunda anafilaksi s?n?flamas? ve bu mekanizmay? en s?k kullanan tetikleyiciler, sonu?ta olaya arac?l?k eden temel h?creler, mediat?rler ve bunlar?n hedef organlar ?zerindeki etkileri g?sterilmi?tir.

Pek ?ok anafilaksi olay?nda IgE arac?l? mekanizmalar rol almaktad?r. Allerjene maruziyet ile IgE sentezlenmekte ve sentezlenen IgE'ler mast h?cre ve bazofil ?zerindeki IgE resept?rlerine ba?lanmaktad?r. Allerjenle tekrar kar??la?ma sonras?nda resept?re ba?l? IgE ile bu allerjen ba?lanmakta ve ba?lanman?n oldu?u mast h?cre ve bazofillerin degran?le olmas? ile mediat?r sal?n?m? ve mediat?rlerin hedef organlarda yol a?t??? de?i?iklikler ile erken tip a??r? duyarl?k reaksiyonu klini?i ortaya ??kmaktad?r (2,8,9). Bu mekanizma ile en s?k anafilaksiye yol a?an nedenler; g?dalar, ila?lar, b?cek sokma reaksiyonlar? ve egzersiz ili?kili baz? durumlard?r. Tablo 1'de IgE arac?l???yla anafilaksiye yol a?an nedenler ayr?nt?l? olarak g?sterilmi?tir. Di?er potansiyel imm?n mekanizmalara ise imm?nagregatlar, IgG, IgM, plateletler, T lenfositler, kompleman ve koag?lasyon sistemlerinin aktivasyonu kat?labilir. Kompleman?n antijen-antikor kompleksleri veya molek?ler agregatlarla uyar?m? ile protamin, dekstran, albumin ve transf?zyonlar s?ras?nda g?r?len anafilaksi ortaya ??kar. Uygunsuz kan transf?zyonlar? sonucu sitotoksik mekanizma ile anafilaksi g?r?l?r. Baz? ila?lar ?rne?in radyokontrast maddeler (RKM); kompleman, p?ht?la?ma, p?ht? erimesi ve kontakt sistemler yoluyla anafilaksiye neden olur. ?diyopatik anafilaksi olgular?nda da IgE resept?rleri otoimm?n mekanizmalar yoluyla uyar?lmaktad?r.

Nonimm?nolojik anafilaksi ise klinik olarak IgE arac?l? anafilaksiye benzer. Mast h?cre ve bazofilden IgE arac?l??? olmadan direkt mediat?r sal?nmaktad?r. Ba?ta ila?lar olmak ?zere bir grup etken bu yolla anafilaksiye neden olur. Klinik uygulamada en iyi ?rnek analjezikler ve RKM kullan?m? ile g?zlenen reaksiyonlard?r. Ayr?ca, fizik uyar?lara anafilaksi, bir grup egzersiz-induced anafilaksi ve idiyopatik anafilaksi de bu mekanizma ile ili?kilidir. Venom, RKM ve baz? ila?lar gibi tetikleyiciler bazen birden fazla mekanizma ile anafilaksiye yol a?ar.

?mm?nolojik veya nonimm?nolojik t?m bu mekanizmalar da sonu?ta temel h?cre olarak mast h?cre ve bazofilin degran?le olmas?na neden olarak anafilaksiye neden olmaktad?r. Bu h?crelerden sal?nan histaminler, proteazlar (triptaz, karboksipeptidaz-3, kimaz), lipidler [platelet aktivating factor (PAF), prostaglandinler: PGs, l?kotrienler: LTs], kemokinler ve sitokinler hedef organlar ?zerindeki etkileriyle anafilaksi klini?ini olu?turur (?ekil 1).

TANI

Anafilaksi tan?s? ?ncelikle hastan?n ?yk?s?ne dayan?r. Anafilaksiye yol a?ma potansiyeli olan bir etkenle kar??la?ma, kar??la?ma ile reaksiyon aras?nda ge?en zaman, reaksiyonun ?zelli?i ve reaksiyonun d?zelme s?resi ?yk?de ?nemli noktalard?r. Anafilaksi ge?iren ki?ilerin %90'?nda hedef organ olarak deri tutulumu olmakta, bunu %70 ile solunum sistemi, %30-45 ile gastrointestinal sistem, %10-45 ile kardiyovask?ler sistem, %10-15 ile santral sinir sistemi izlemektedir. Anafilaksi 100 y?l ?nce tan?mlanm?? olmakla birlikte tan? kriterlerinde bir fikir birli?i sa?lanamam??t?r. Olu?an reaksiyonun anafilaksi olarak tan?mlanmas? i?in hipotansiyon olmas?n? esas alanlar oldu?u gibi bir grup da hayat? tehdit edecek kadar ciddi bronkospazm olmas?n? esas al?r. Baz?lar? ise hipotansiyon veya ciddi bronkospazm olmadan g?r?lebilen sistemik reaksiyonlar? anafilaksi kabul eder. Anafilaksi tan?s?ndaki klinik kriterlere ait bu kar???kl?k anafilaksi ile ilgili epidemiyolojik, patofizyolojik ve tedavi yakla??mlar?nda sorunlara yol a?maktad?r. Bu sorunlar? ??zmek i?in 2006 y?l?nda Amerika Birle?ik Devletleri ve Avrupa Allerji Derneklerinin bir araya gelmesi ger?ekle?tirilen bir sempozyumda anafilaksi tan?s?nda geni? kabul g?recek ve anafilaksi olgular?n?n pek ?o?unu i?ine alacak klinik kriterler tan?mlanm??t?r (10). Ba?lang?? i?in bir ?neri a?amas?nda olan bu kriterlerin anafilaksi olgular?n?n %95'ini i?ine alaca?? d???n?lmekle birlikte, ancak ger?ekte bunlar?n ne kadar yararl? olaca?? klinik kullan?mlar?yla tekrar g?zden ge?irilmelidir. Bu sempozyumda anafilaksi i?in klinik kriterler ??yle tan?mlanm??t?r:

1. Deri ve mukozalar?n kat?ld??? akut ba?lang?? (dakikalar-saatler) ve a?a??dakilerden en az biri;

a. Solunum yolu kat?l?m?,

b. Kan bas?nc? d???kl???.

2. Muhtemel bir allerjenle kar??la?ma sonras?nda (dakikalar-saatler) a?a??daki reaksiyonlardan iki veya fazlas?n?n g?r?lmesi;

a. Deri-mukoza tutulumu,

b. Solunum yolu tutulumu,

c. Kan bas?nc? azalmas? veya e?lik eden bulgular,

d. Gastrointestinal yak?nmalar.

3. Bilinen bir allerjene maruziyetten sonra (dakikalar-saatler) kan bas?nc? azalmas?;

a. ?ocuk: Sistolik bas?n? ? (ya?a ?zel) veya > %30 ? (bazal de?erden),

b. Eri?kin: Sistolik bas?n? < 90 mmHg veya > %30 ? (bazal de?erden).

Anafilaksi ?yk?s? ve klini?i olmas? durumunda akut d?nemde tan?y? destekleyecek laboratuvar testleri olarak plazma histamin d?zeyi, plazma veya serum total triptaz d?zeyi ?l??mleri kullan?labilir. Ancak iki mediat?rde y?kselmi? olmay?p, sadece biri de y?ksek bulunabilir. Bu mediat?rler farkl? zaman dilimlerinde ortaya ??kar ve kaybolur. Reaksiyonu izleyen 15-60 dakikada histamin, 15-180 dakikada ise triptaz ?l??m? en uygun zaman dilimleridir ve bu d?nemlerde ?l??lmelidir. Anafilaksiden bir saat sonra ?l??lecek serum histamin d?zeyinin tan?sal ?nemi pek olmazken idrarda histamin veya metabolitleri anlaml? olabilir. Y?kselmi? triptaz d?zeyleri de anafilaksiden sonraki be? saate kadar y?ksek kalabilir. Ancak zamanlara bu kadar uyulsa bile her iki mediat?r?n d?zeyi normal s?n?rlar i?inde kalabilir. Tek bir ?l??m yerine aral?kl? triptaz ?l??mleri daha anlaml? olacakt?r (1,9). Anafilaksi s?ras?nda alfa-triptaz y?ksekli?i daha ?nemli olmakta ve sistemik mastositozdan ay?r?m?nda total triptaz?n beta-triptaz?n oran?n?n > 20 ng/mL olmas? mastositoz lehine iken, < 10 ng/mL olmas? anafilaksinin mastositozdan ba??ms?z oldu?unu d???nd?r?r. Di?er mast h?cre mediat?rleri ?u anda ?l??lememektedir ancak bunlar? ?l?ecek teknolojik geli?imler ortaya ??kt???nda anafilaksi tan?s?nda yararl? olacaklar? beklenmektedir (11).

Anafilaksinin akut d?nem ge?tikten sonra de?erlendiriminde ?yk?de anafilaksiye yol a?an nedenin kesin olarak bulunmas? bundan korunmak ve olay?n tekrarlanmas?n? ?nlemek ad?na ?nemlidir. IgE arac?l???yla anafilaksiye yol a?an bir etken durumunda deri testleri ve allerjene spesifik IgE ?l??m? ile bu etken kesinle?tirilmelidir. ?n vivo deri testleri, in vitro testlerden daha duyarl?d?r ve bu nedenle tercih edilen tan?sal y?ntemdir. M?mk?n oldu?unca standardize ekstraktlar ve do?ru teknikler kullan?lmal?d?r. ?n vitro y?ntemlerin duyarl?l??? ise bu y?ntemlerin varl???na, bunlar?n do?ru yorumlanmas?na ve hastan?n klini?i ile uyumlu olmas?na ba?l?d?r. Bu y?ntemlerle; g?da, lateks, ar? venom ve bir grup ila? ili?kili anafilaksi nedeni kesin olarak ortaya konabilir. Ancak ila?lar?n ?o?u i?in standardize in vivo ve in vitro testlerin mevcut olmad??? unutulmamal?d?r (1,2,8,9).

Deri testleri, spesifik IgE veya her ikisinin kullan?lmas?na ra?men tam tan? konulamayan olgular i?in ku?kulu g?da veya ila?la provokasyon testleri yap?lmal?d?r. Teknik ekipman ve e?itilmi? personelle donat?lm?? allerji merkezlerinde deneyimli ki?ilerce provokasyon testleri de yap?labilir ancak hem zaman al?c? hem de riskli olabilece?i unutulmamal?d?r (8).

AYIRICI TANI

Anafilaksi yak?nma ve bulgusuna benzer ?zellikler g?steren olgular ay?r?c? tan?da dikkate al?nmal?d?r. Akut d?nemde anafilaksi olgusu ile kar??la?an doktorlar taraf?ndan ay?r?c? tan?da d???n?lmesi gereken hastal?klar Tablo 2'de g?sterilmi?tir. En s?k kar??an durum ani tansiyon d???kl??? yapan vazodepres?r reaksiyonlard?r. ?o?unlukla korku veya emosyonel travmalarla ortaya ??kan vazodepres?r reaksiyonlar hipotansiyon, solukluk, bulant?, kusma, hatta bazen bilin? kayb?na neden olabilir ancak bradikardi olmas? ile anafilaksiden ayr?l?r. Bunun yan?nda panik atak, miyokard infarkt?s?, pulmoner emboli, hipoglisemi, n?rolojik problemler de dikkate al?nmal?d?r. Yayg?n k?zar?kl?k ile seyreden flu?ing sendromlar?, ?oklar, nonorganik durumlar ay?r?c? tan?da d???n?lmesi gereken di?er klinik tablolard?r (9).

TEDAV? BASAMAKLARI

Anafilaksi, tedavi edilmezse ?l?mle sonu?lanabilen ciddi bir klinik tabloya sahip oldu?u i?in, klinisyenler taraf?ndan do?ru tan? ve ay?r?c? tan? yap?larak h?zla ve uygun ?ekilde tedavi edilmesi b?y?k ?nem ta??maktad?r. Anafilaksi tedavisi olay?n erken ve ge? d?nemi i?in ??yle ?zetlenebilir (7-9,12):

a. Erken Giri?im

1. Hava yolu, solunum, dola??m ve bilin? de?erlendirilmelidir.

2. Epinefrin uygulamas?. 1/1000'lik epinefrin 0.2-0.5 mL (?ocuklara 0.01 mg/kg, maksimum 0.3 mg) intramusk?ler verilmelidir. Bu doz semptom kontrol? ve kan bas?nc?na g?re be? dakika arayla tekrarlanmal?d?r. 0.01 mg/kg'l?k intramusk?ler uygulama h?zl? ve y?ksek plazma d?zeylerine neden olur. Epinefrinde gecikme ?l?me neden olaca??ndan uygulama zaman?nda yap?lmal?d?r.

b. Epinefrin Yan?t?na G?re D?zenlenecek Di?er Tedaviler

1. Hastan?n bacaklar? y?kseltilmelidir.

2. Hava yolu a??kl??? sa?lanmal?d?r. Bu ama?la y?z maskesi, ambu, endotrakeal ent?basyon ve krikotiroidotomi kullan?lacak y?ntemlerdir.

3. Oksijen. Anafilaksinin uzad???, hipokseminin ortaya ??kt??? veya miyokardiyal disfonksiyon durumunda nab?z oksimetri veya kan gaz? takibiyle oksijen tedavisi uygulanmal?d?r.

4. Damar yolu a??larak serum fizyolojik deste?i yap?lmal?d?r. ?lk be? dakikada 5-10 mL/kg, gerekirse 7 L serum fizyolojik uygulanabilir.

5. H1 ve H2 antihistaminler anafilaksi tedavisinde destekleyicidir. Anafilaksinin ?rtiker, anjiyo?dem ve ka??nt? yak?nmalar? i?in eri?kinlerde 25-50 mg difenhidramin yava? inf?zyonla verilmelidir. Ranitidin ve simetidin gibi H2 antihistaminlerin kullan?m? tart??mal?d?r, ancak H1 ve H2 antihistaminlerin birlikte verilmesi tek ba??na H1 antihistaminlere g?re daha etkili bulunmu?tur. Eri?kinlerde 50 mg, ?ocuklarda 12.5-50 mg ranitidin uygun dozdur. Simetidinin dozu eri?kinlerde intraven?z olarak 4 mg/kg olup, ?ocuk dozu bilinmemektedir.

6. Erken d?nemde verilen epinefrine ra?men bronkospazm s?r?yorsa beta-agonist (neb?lize albuterol, 2.5-5.0 mg) uygulanmal?d?r.

7. Epinefrin ve s?v? y?klemesine ra?men hipotansiyonun s?rd??? durumlarda vazopres?r ila?lar. Hemodinamik monit?rizasyon alt?nda dopamin inf?zyonu (500 mL dekstroz i?inde 400 mg dopamin 2-20 mg/kg/dakika) sistolik bas?n? 90 mmHg olacak ?ekilde verilmelidir.

8. Beta-bloker kullanan hastalar i?in glukagon inf?zyonu yap?lmal?d?r. Glukagon 1-5 mg (?ocuklarda 20-30 mg/kg/, maksimum 1 mg) dozda intraven?z olarak yava?, klinik yan?ta g?re gerekirse 5-15 mg/dakika inf?zyon uygundur.

9. Sistemik steroidler. ?diyopatik anafilaksi, ast?m, ciddi ve uzam?? anafilaksisi olan hastalar i?in sistemik steroid. Steroidler, anafilaksinin uzamas?n? veya tekrar?n? ?nler. Metilprednizolon intraven?z olarak 1-2 mg/kg/g?n olarak alt? saat arayla, daha hafif anafilaksi olgular? i?in 0.5 mg/kg oral ?nerilir.

10. Hastan?n gerekirse acil servis veya yo?un bak?ma nakledilmesi d???n?lmelidir.

c. Kalp-Solunum Durmas? Durumunda Tedavi

1. Kardiyopulmoner res?sitasyon ve ya?am deste?i,

2. Y?ksek doz intraven?z epinefrinin (?nce 1-3 mg, daha sonra 3-5 mg, 1/10.000 suland?r?lm??) yava? inf?zyonu (?? dakika) verilmeli, daha sonra gerekirse 4-10 mg/dakika inf?zyon,

3. H?zla vol?m geni?leticiler,

4. Asistoli durumunda atropin ve transk?tan pace-maker,

5. Gen? ve sa?l?kl? ki?ilerde gerekirse uzun s?reli res?sitasyon yap?lmal?.

d. G?zlem ve Uzam?? ?zlem

Ba?lang?? bulgular?na g?re uzam?? veya bifazik anafilaksiyi tahmin etmek g?? oldu?u i?in takip d?nemi her hastaya g?re belirlenmelidir. Akut anafilaksi atlat?ld?ktan sonra hastan?n ?yk?s?ne ve ya?ad??? yerin en yak?n acil servis olanaklar?na uzakl???na g?re izlemi planlanmal?d?r. Anafilaksi ge?iren her birey allerjist-imm?nolojist taraf?ndan de?erlendirilmelidir. Allerjist-imm?nolojist hastadan detayl? bir ?yk? alarak ve bu ?yk?ye uygun tan?sal testleri yaparak kesin tan? koymada en yetkin ki?idir. Ayr?ca, hastaya anafilaksi nedeninden ka??nma, uzun d?nemde ?nerilecek tedavilerin yarar ve zararlar?n? belirleme ve hastaya gerekirse epinefrin otoenjekt?r? ?nerme ve bunun uygulamas? i?in e?itim verme g?revlerini ?stlenecek hekimler uzmanl?k alan? allerji ve imm?noloji olan hekimlerdir.

KORUNMA

? Sa?l?k g?revlilerinin, ??retmenlerin, hastane ve g?da end?strisi ?al??anlar?n?n ve genel olarak toplumun anafilaksi konusunda bilgilendirilmesi ?nemlidir.

? Hastalar yanlar?nda klinik durumlar?n? belirten bir bilezik, kolye ya da c?zdan kart? ta??mal?d?r.

? Hastalar hayat? tehdit edici olabilecek semptomlar ve ona g?re uygun ?nlem konusunda e?itilmelidir.

? Hastalara duyarl? olunan etkenden ve onunla ?apraz reaksiyon verebilecek maddelerden korunma yolu ??retilmelidir.

? Risk alt?nda olan hastalarda; beta-bloker, anjiyotensin d?n??t?r?c? enzim (ACE) inhibit?r?, ACE resept?r blokeri, monoamin oksidaz inhibit?r? ve baz? trisiklik antidepresanlar?n kullan?m?ndan ka??n?lmal?d?r. Ast?ml? hastalar da anafilaksiden ?l?m riski ta??d?klar? i?in ?zel olarak e?itilmelidir.

? Gelecekteki olas? reaksiyon riskleri konusunda hastalar uyar?lmal? ve e?itilmelidir.

? Hastalar?n spesifik tan? ve tedavi y?ntemleri a??s?ndan de?erlendirilmesinde allerji uzman?na dan???lmal?d?r.

? Risk alt?ndaki hastalara adrenalin oto enjekt?r kullan?m teknikleri ??retilmeli ve bunu yanlar?nda ta??malar? anlat?lmal?d?r.

Adrenalin Haz?r Oto Enjekt?rleri

Hayat? tehdit edici d?zeyde allerjisi olan ve ?nceden anafilaksi ge?irme hikayesi olan hastalara yanlar?nda s?rekli olarak ta??yacaklar? ve gere?inde kendi kendilerine (self-enjeksiyon) uygulayabilecekleri intramusk?ler epinefrin enjekt?rleri re?ete edilmelidir. ?lkemizde ve d?nyada yayg?n olarak EpiPen ad?yla bilinen adrenalin haz?r oto enjekt?rlerinin farkl? ticari formlar? da Fastjekt (Allergopharma) 0.165 mg Fastjekt Jr ve 0.33 mg Fastjekt IM; Anapen 0.3 mg/0.3 mL (Celltech), Adreject 0.15-0.3 mg/2 mL (ALK-Abell?), Twinject 0.15, 0.3 mg (Verus Pharmeceuticals) bulunmaktad?r (13). Epinefrin enjekt?rlerinin eri?kinler i?in EpiPen 0.3 mg/0.3 mL 1/1000, ?ocuklar i?in ise EpiPen Jr 0.15 mg/0.3 mL 1/2000 (ALK-Abell?) olmak ?zere iki formu mevcuttur. Hastalar adrenalin i?eren kitleri her zaman yanlar?nda bulundurmal? ve hastalara ne zaman, nas?l kullanacaklar? ayr?nt?l? olarak anlat?lmal?d?r. Bir doz EpiPen enjeksiyonunun etkisi yakla??k 10-20 dakika kadar s?rmekte, dolay?s?yla hastalar EpiPen uygulad?ktan sonra mutlaka acil servis ya da bir allerji servisine ba?vurmalar? gerekti?i konusunda uyar?lmal?d?r. Mevcut epinefrin preparatlar?nda sadece iki farkl? doz olmas? ve de i?ne boyu nedeniyle optimal doza ula?ma sorunu vard?r. ?stelik retrospektif ?al??malar bireylerin %16-35'inin ikinci doz epinefrine gereksinim duydu?unu g?stermi?tir. Ancak hastalar?n kendilerine epinefrin yapma konusunda g?n?ls?z olduklar? g?zlenmi?tir. Bu nedenle yeni epinefrin uygulama yollar? ?rne?in sublingual epinefrin tabletleri geli?tirilmi?tir. Ancak hen?z bunlar ara?t?rma a?amas?ndad?r ve g?nl?k kullan?ma girmemi?tir (14,15).

Sonu? olarak; anafilaksi olgular?nda gelece?e y?nelik riskleri de?erlendirmek ve bu riskleri azaltmaya ?al??mak i?in olay?n karma??k patogenezini anlamak durumunday?z. Anafilaksiye g?t?ren olaylar? ve bunlar?n anafilaksiye yol a?ma bi?imlerini yeterince anlad???m?z zaman tan?, tedavi ve korunma a??s?ndan yap?labilecekler ?ok daha do?ru ve fazla olacakt?r. Bu noktada ?zellikle hayvan modelleri ?ok yararl? olacakt?r. Ayr?ca, anafilaksinin farmakolojik tedavisinde; yeni epinefrin uygulama yollar?, imm?nmod?latuvar tedaviler gibi ilerlemeler de 100 y?l ?nce tan?mlanan allerjinin bu en ciddi klinik tablosu ile m?cadelede daha ba?ar?l? olmam?z? sa?layacakt?r.

KAYNAKLAR

  1. The diagnosis and management of anaphylaxis. Joint Task Force on Practice Parameters, American Academy of Allergy, Asthma and Immunology, American College of Allergy, Asthma and Immunology, and the Joint Council of Allergy, Asthma and Immunology. J Allergy Clin Immunol 1998; 101: 465-528.
  2. Wasseman SI. Anaphylaxis. In: Kaplan AP (ed). Allergy. Philadelphia: WB Saunders, 1997: 565-72.
  3. Liberman P, Camargo CA Jr, Bohlke K, et al. Epidemiology of anaphylaxis: Findings of the American College of Allergy, Asthma and Immunology Epidemiology of Anaphylaxis Working Group. Ann Allergy Asthma Immunol 2006; 97: 596-602.
  4. Golden DBK. What is anapylaxis? Curr Opin Allergy Clin Immunol 2007; 7: 331-6
  5. Johannson SGO, Hourihane JOB, Bousquet J, et al. A revised nomenclature for allergy. An EAACI position statement from the EAACI nomenclature task force. Allergy 2001; 56: 813-24.
  6. Johannson SGO, Bieber T, Dahl R, et al. Revised nomenclature for allergy for global use: Report of the Nomenclature Review Committee of the World Allergy Organization, October 2003. J Allergy Clin Immunol 2004; 113: 832-6.
  7. Lieberman P, Kemp SF, Oppenheimer J, et al. The diagnosis and management of anaphylaxis: An updated practice parameter. J Allergy Clin Immunol 2005; 115: 483-523.
  8. Simons EFR. Anaphylaxis. J Allergy Clin Immunol 2008; 121: 402-7.
  9. Lieberman PL. Anaphylaxis and anapylactoid reactions. In: Adkinson NF Jr, Yunginger JW, Busse W, Bochner BS, Holgate ST, Simons FER (eds). Middleton's Allergy, Principles and Practice. 6th ed. Pennsylvania: Mosby, 2003: 1497-522.
  10. Sampson HA, Mu?oz-Furlong A, Campbell RL, et al. Second symposium on the definition and management of anaphylaxis: Summary report-Second National Institute of Allergy and Infectious Disease/Food Allergy and Anaphylaxis Network symposium. J Allergy Clin Immunol 2006; 117: 391-7.
  11. Simons FER, Frew AJ, Ansotegui IJ, et al. Risk assessment in anapylaxis: Currenet and future approaches. J Allergy Clin Immunol 2007; 120: 2-4.
  12. Johnson SL, Unsworth J, Gompels MM. Adrenaline given outside the context of life threatening allergic reactions. BMJ 2003; 326: 589-90.
  13. Muraro A, Roberts G, Clark A, et al. EAACI Task Force on Anaphylaxis in Children. The management of anaphylaxis in childhood: Position paper of the European Academy of Allergology and Clinical Immunology. Allergy 2007; 62: 857-71.
  14. Rawas-Qalaji MM, Simons FE, Simons KJ. Fast-disintegrating sublingual epinephrine tablets: Effect of tablet dimensions on tablet characteristics. Drug Dev Ind Pharm 2007; 33: 523-30.
  15. Rawas-Qalaji MM, Simons FE, Simons KJ. Epinephrine for the treatment of anaphylaxis: Do all 40 mg sublingual epinephrine tablet formulations with similar in vitro characteristics have the same bioavailability? Biopharm Drug Dispos 2006; 27: 427-35.

YAZI?MA ADRES?

Prof. Dr. Sevim BAVBEK

Ankara ?niversitesi T?p Fak?ltesi

G???s Hastal?klar? Anabilim Dal?

Allerjik Hastal?klar Bilim Dal?

Cebeci-ANKARA

Yazd?r